Rynek usług logistycznych i transportowych

Kupowanie usług logistycznych na rynku jest już dziś zjawiskiem powszechnym. Pozwala to firmie skoncentrować się na działalności podstawowej i jednocześnie zmniejsza zapotrzebowanie na kapitał na cele inwestycyjne.

Usługi logistyczne kupowane na rynku stanowią kombinację różnych, uzupełniających się usług, tzw. pakiety logistyczne. Kompleksowe pakiety logistyczne mogą obejmować usługi wchodzące w skład 4 grup:

• usługi podstawowe związane z przemieszczaniem i magazynowaniem,
• usługi dodatkowe,
• usługi finansowe,
• usługi informacyjne¹.

Rynek usług logistycznych jest rynkiem młodym, dopiero co rozwijającym się na dużą skalę. Spośród usług wchodzących w skład usługi logistycznej tylko usługa transportowa pochodzi z dużego i rozbudowanego rynku.

Polski rynek usług spedycyjnych, tak jak wiele dziedzin gospodarki zaczął się rozwijać dynamicznie po wprowadzeniu zmian ustrojowych. Obecnie rynek ten charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem, tak po stronie popytu, jak i podaży. Efektem takiej sytuacji jest duża konkurencja i wynikające z niej zróżnicowanie ofert². Wśród firm stanowiących najliczniejszą grupę dostawców przeważają małe przedsiębiorstwa, głównie transportowo-spedycyjne. Środki transportu, jakimi najczęściej one dysponują, to samochody. Wpływa to na stosunkowo niski koszt zakupu, bowiem inne gałęzie transportu (morski, lotniczy czy kolejowy) charakteryzują się wysokimi kosztami stałymi. Małe przedsiębiorstwa transportowe obsługują wielką liczbę klientów małych. Oferty dużych firm spedycyjnych są mniej elastyczne i zazwyczaj wiążą się z wyższymi cenami.

Duża firma to zwykle duża sieć własnych placówek, przedstawicielstw oraz kooperantów, a więc system, w którym wyzwala się efekt synergii. Takie przyczyny leżą u podstaw ustabilizowanej pozycji międzynarodowych koncernów spedycyjnych posiadających w Polsce swe oddziały (Schenker,DFDS, UPS, DHL). Obserwacja rynku wskazuje na wzrost znaczenia takich firm, co jest zgodne z ogólnymi tendencjami, a więc przekształcania się wielu rynków w formę oligopolu. Klienci stawiają wiele wymagań co do jakości i rodzaju usług oferowanych przez firmy spedycyjne.

Klienci utworzyli swój profil idealnego przedsiębiorstwa TSL, biorąc pod uwagę następujące elementy:

• usługa i jej ogólna jakość ;
• terminal i jego jakość;
• tabor i jego wygląd;
• obsługa klienta (rozumiana jako kontakt klienta z kierowcami i pozostałym personelem);
• działalność promocyjna prowadzona przez firmę;
• cena i jej ogólny poziom;
• wiarygodność przedsiębiorstwa.

Po przeprowadzeniu badań w którym klienci oceniali w skali od 1 do 5 profil „idealnego” przedsiębiorstwa wygląda następująco:

Wykres 1 Profil idealnego przedsiębiorstwa TSL widzianego przez klienta

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z Logistyka, Transport, Spedycja, nr.4/289

Generalnie można ocenić, że w 2002 roku największą wagę firmy przywiązywały do ceny, obsługi klienta i jakości usług. W porównaniu z poprzednimi badaniami ( z 2000 r. I 1999 r. ) w roku 2002 zdecydowanie wzrosło znaczenie ceny i obsługi klienta³.

Średnie i duże firmy logistyczne oferują klientom szerszy zakres usług oraz organizują przewozy wszelkimi rodzajami transportu. Oprócz nich istnieje wiele takich, które zajmują się czystą spedycją. Liderzy rynkowi, zgodnie z zasadami strategii biznesowych i marketingowych , zabezpieczają coraz lepiej swe flanki. Oprócz działalności prowadzonej na dużą skalę, wchodzą na małe, płytkie rynki, opanowują tzw. nisze będące często bezpiecznymi obszarami dla niedużych wyspecjalizowanych przedsiębiorstw. Przykładem takich działań jest realizowanie usług przygotowywanych „na miarę”, gdzie dla każdego klienta opracowuje się odrębny tryb obsługi. Możliwość taką dają wielkim firmom specjalne systemy informatyczne ,między innymi typu CMR, dzięki którym każdy klient traktowany jest indywidualnie.

Szeroko rozumiany rynek usług transportowych jest polem zmagań wielu przedsiębiorstw w tej branży. Dla lepszego przedstawienia sytuacji na rynku usług transportowych zastosujemy model konkurencji M. E. Portera – model pięciu sił konkurencyjnych: groźba nowych wejść, konkurenci, substytuty, siła przetargowa dostawców, siła przetargowa nabywców⁴.

Poszczególne siły konkurencyjne zostaną scharakteryzowane w tabelach⁵.

Tabela 1 Rywalizacja w branży i groźba ze strony substytutów

A) tempo wzrostu rynku	Niskie, malejące, prawie cały sektor w fazie dojrzałej
b) udział kosztów stałych	Z reguły średni lub wysoki, bardzo zróżnicowany
c) bariery wejścia	Zróżnicowane, głównie kapitałowe i administracyjne, w zakresie technologii i informacji – średnie lub wysokie.
d) bariery wyjścia	Średnie lub wysokie
e) liczba i różnorodność rywali	Różna liczba rywali, małe zróżnicowanie

Źródło: Opracowanie własne na podstawie tabeli 5.1. w Strategie logistyczne przedsiębiorstw, op. cit., str.96

Rysunek 2 Niebezpieczeństwo nowych wejść

a) Korzyści skali	Związane z wykorzystaniem środków trwałych, konsolidacją i tworzeniem sieci oraz systemów
b) wymagania kapitałowe	Z reguły duże, ale zróżnicowane w ramach sektora
c) krzywa doświadczenia	Średnie znaczenie
d) regulacja ze strony państwa i przewoźników	Bardzo duży zakres i skala
e) dostęp do informacji o sektorze	Z reguły przeciętny

Źródło: Opracowanie własne na podstawie tabeli 5.1. w Strategie logistyczne przedsiębiorstw, op. cit., str.96

Rysunek 3 Siła przetargowa nabywców

a) poziom koncentracji nabywców	Zróżnicowany, czasami bardzo silny
b) koszty przestawienia nabywców	Z reguły niskie
c) skłonność nabywców do integracji wstecz	Duża w transporcie samochodowym
d) poziom poinformowania nabywców	Z reguły duży
e) udział kosztów dostawcy usług w kosztach nabywców i znaczenie sprzedawanych usług dla zysków nabywcy	Zróżnicowane, generalnie średnie, udział kosztów i znaczenie dla zysków często rozłożone przeciwstawnie

Źródło: Opracowanie własne na podstawie tabeli 5.1. w Strategie logistyczne przedsiębiorstw, op. cit., str.96

Rysunek 4 Siła przetargowa dostawców

a) zróżnicowanie produktów	Małe lub średnie
b) koszty przestawienia	małe
c) poziom koncentracji	średni
d)skłonność do integracji w przód	Nie występuje
e) substytuty	brak

Źródło: Opracowanie własne na podstawie tabeli 5.1. w Strategie logistyczne przedsiębiorstw, op. cit, str.96

Na podstawie informacji przedstawionych w tabelach 1-4 można wnioskować, że rynek usług transportowych jest bardzo trudnym rynkiem do konkurowania. Duża liczba konkurentów świadczących usługi tego samego rodzaju, wysokie koszty stałe prowadzenia działalności, wysokie bariery wyjścia i wejścia, związane z regulacjami prawnymi, bardzo duża siła przetargowa nabywców powoduje to, że w tym sektorze walka konkurencyjna staję się coraz bardziej ostrzejsza.

Firmy transportowe konkurują przede wszystkim ceną oraz zakresem i jakością oferowanych usług. Strategie konkurencyjne zostaną szerzej omówione w dalszej części opracowania.

Na rynku usług spedycyjnych utrzymywała się rozdzielczość w zakresie świadczenia usług transportowych, które można nazwać standardowymi i usług kurierskich, dla których pokonywanie przestrzeni było w szczególny sposób związane z walką z czasem⁶. Usługi kurierskie były oferowane przez wyspecjalizowane jednostki organizacyjne (np. poczta), a teraz są częścią oferty większości dużych firm spedycyjnych (TNT, UPS, Stolica i tp.).

Znaczne miejsce na rynku usług spedycyjnych zajmuje transport intermodalny. W terminologii ECMT jak również UN/ECE pojęcie transport intermodalny oznacza system przewozu ładunków co najmniej dwoma rodzajami transportu w jednej i tej samej jednostce ładunkowej, bez konieczności przeładunku samego ładunku przy zmianie rodzaju transportu⁷. W bardziej szerokim rozumieniu pojęcie intermodalnośći stosuje się do opisania systemu transportowego wykorzystującego dwa lub więcej rodzajów transportu w celu przewiezienia jednostki ładunkowej lub pojazdu samochodowego w ramach kompleksowego łańcucha transportowego „od drzwi do drzwi”⁸.

Kryteria jakości wykonywania przewozów intermodalnych są podobne do kryteriów wykorzystywanych w ogóle dla rynku usług transportowych. Są to:

• Czas dostawy – czyli całkowity czas od chwili, gdy jednostka ładunkowa jest gotowa do transportu, do momentu dostarczenia jej do odbiorcy;
• Niezawodność – rozumiana jako prawdopodobieństwo przybycia do terminalu docelowego bez opóźnień;
• Elastyczność – łatwość z jaką system adaptuje się do nieprzewidzialnych zmian wymagań logistycznych;
• Monitoring – możliwość pozyskiwania informacji o statusie ładunku;
• Dostęp do terminali przeładunkowych – łatwość, z jaką system intermodalny może zostać użyty;
• Ochrona i bezpieczeństwo ładunków – prawdopodobieństwo ryzyka utraty ładunku lub jednostki ładunkowej;
• Kwalifikacje – zdolność operatorów transportu intermodalnego do radzenia sobie z kompleksem wymagań logistycznych⁹.

Transport intermodalny ma głównie zastosowanie w przewozach międzynarodowych. Jednym z możliwych rozwiązań pozwalających na zwiększenie udziału transportu intermodalnego w rynku usług logistycznych jest integracja całego łańcucha transportowego oraz zainteresowania firm transportowych i spedycyjnych wyższą jakością usług ocenianych według przedstawionych kryteriów.

Rynek usług transportowych jest najbardziej rozbudowaną i ukształtowaną częścią rynku usług logistycznych. Rynek usług logistycznych jest rynkiem rozwijającym się, na którym przedsiębiorstwa oferują kompleksowe usługi logistyczne, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom klientów.

Sektor ten ma w sobie zarówno cechy sektora transportowego jak i handlu. Scharakteryzować można go w sposób następujący¹⁰ :

• sektor jest w fazie ekspansji;
• powstaje w znacznej części przez dezintegrację pionową nabywców;
• produkty sektora są zróżnicowane, wymagają dość dużych nakładów kapitałowych lub stworzenia skutecznych powiązań z podwykonawcami usług – składowych usługi logistycznej;
• koszty logistyczne mają duży i rosnący udział w kosztach nabywców;
• logistyka ma duże i rosnące znaczenie dla zysków nabywców i dla ich udziałów w rynku;
• w sektorze ogromną rolę odgrywają zjawiska związane z krzywą doświadczenia;
• sprawą kluczową staję się lojalność klientów i marka firmy¹¹.

Rozwój usług spedycyjnych i logistycznych wynika z przemian zachodzących w handlu międzynarodowym, są to zmiany strukturalne dokonujące się nie tylko w transporcie, ale i w przemyśle. Zapotrzebowanie na usługi spedycyjne będzie rosło zgodnie z tendencjami wyłaniającymi się w zakresie procesu globalizacji, co spowoduje wzmożoną konkurencję na tym rynku.

Znaczenie integracji usług na rynku TSL

Rynek usług logistycznych i transportowych należy rozpatrywać nie tylko przez pryzmat pojedynczego przewozu, lecz również jako układ wielu wzajemnie powiązanych czynności. Klient zlecający przemieszczenie towaru coraz częściej oczekuje, że jeden operator przejmie odpowiedzialność za większą część procesu: odbiór ładunku, jego czasowe składowanie, kompletację dokumentów, organizację przewozu oraz przekazanie informacji o przebiegu realizacji. Im bardziej złożony jest łańcuch dostaw, tym większego znaczenia nabiera koordynacja tych elementów. Sama dostępność środka transportu nie przesądza więc o jakości usługi, ponieważ równie istotne są terminowość, przewidywalność, komunikacja z klientem i sprawne reagowanie na zakłócenia.

Takie podejście wpływa również na sposób konkurowania przedsiębiorstw TSL. Małe podmioty mogą budować swoją pozycję dzięki elastyczności, znajomości lokalnego rynku i zdolności do obsługi nietypowych zleceń, natomiast większe firmy korzystają z rozbudowanej sieci oddziałów, zaplecza technicznego oraz możliwości łączenia wielu usług w jeden pakiet. Dla nabywcy coraz ważniejsza staje się zatem nie tylko cena przewozu, ale całkowity koszt obsługi logistycznej i ryzyko związane z jej realizacją. Przedsiębiorstwo, które potrafi ograniczyć opóźnienia, liczbę błędów i czas potrzebny na wymianę informacji, może być dla klienta korzystniejsze nawet wtedy, gdy jego jednostkowa stawka transportowa nie jest najniższa.

---

Przypisy

1. Ciesielski M. Strategie logistyczne przedsiębiorstw. W-wo AE, Poznań 1998, str.92 powrót
2. Kurowski J., Zachowania i strategie firm na rynku usług spedycyjnych w Polsce .Spedycja Transport, logistyka, Nr.7-8/2002, str.56 powrót
3. Satysfakcja klientów w branży TSL. Logistyka, transport, spedycja, nr.4/289,Rzeczpospolita z 12/12/2002,str 4. powrót
4. M.E. Porter. Strategie konkurencji, PWE, Warzsawa 1992 powrót
5. Ze względu na specyfikę analizowanego rynku w tabeli 1 połączono dwie siły konkurencyjne: rywalizację między istniejącymi firmami i zagrożenie ze strony substytutów. powrót
6. Kurowski J., Zachowania i strategie firm na rynku usług spedycyjnych w Polsce, STL, nr. 7-8/2002, str. 57 powrót
7. Stokłosa J., Kryteria jakości usług transportu intermodalnego, STL, nr. 7-8/2002, str. 66 powrót
8. Ibidem, str.66 powrót
9. Ibidem, str. 67 powrót
10. Charakterystyka jest dokonywana na podstawie cech rynku i sektora usług logistycznych wynikających z modelu konkurencji M. E. Portera. powrót
11. Ciesielski M. Strategie logistyczne przedsiębiorstw, op. cit., str.98 powrót