Systemowa koncepcja logistyki

Zadaniem logistyki jest scalenie różnych sfer działalności gospodarczej i traktowanie ich jako całości. Rezultatem takiego podejścia jest tak zwany efekt synergii „razem możemy więcej niż osobno”.¹¹

Podstawowym założeniem koncepcji logistycznej jest kompleksowy sposób analizy jak również przyjęcie zasady, że dla wyjaśnienia funkcjonowania systemu nie wystarcza objaśnienie jego elementów składowych, ale należy określić związki między tymi elementami. W przypadku systemów logistycznych nie analizuje się zatem relacji w sposób wyizolowany, lecz ich wzajemne oddziaływanie przy realizacji przepływu dóbr fizycznych oraz informacji w czasie i przestrzeni. Nawet w przypadku koncentracji uwagi na opisie jednego z subsystemu logistycznego punkt ciężkości analizy przesuwa się na logistyczne punkty styku z innymi subsystemami.¹²

Podejście systemowe do koncepcji logistyki sięga do modelowych zasad teorii systemów i stanowi jeden z podstawowych aspektów nowoczesnej logistyki.

Określenie przedsiębiorstwa jako systemu zachowań umożliwia przełożenie zasad teorii systemów na obszar badań i działalności logistyki.¹³

Wszelkie procesy logistyczne realizowane są w obrębie systemów logistycznych, które rozpościerają się od miejsc pozyskiwania surowców do miejsc dostarczania wyrobów gotowych ostatecznemu nabywcy. Z uwagi na złożoność zadań oraz występujące różnice w problemach, które należy rozwiązywać przy funkcjonowaniu bądź kształtowaniu systemów logistycznych dokonuje się ich wyodrębniania i klasyfikacji. O złożoności problemów występujących w systemach logistycznych decyduje ich zakres oraz poziom agragacji (poziom analizy) . ze względu na obie wymienione cechy można dokonać wyodrębnienia systemów logistycznych według dwóch podstawowych kryteriów:¹⁴

• instytucjonalnego,
• funkcjonalnego.

W klasyfikacji systemów logistycznych według kryterium o charakterze instytucjonalnym bierze się pod uwagę liczbę i rodzaj instytucji składających się na strukturę systemu. Opierając się na tym kryterium wyodrębniamy następujące systemy logistyczne:¹⁵

• system mikrologistyczny obejmujący wszystkie procesy wewnątrz jednostkowych organizacji gospodarczych (system logistyczny przedsiębiorstwa)
• system metalogistyczny stanowiący integrację podsystemów mikrologistycznych kooperujących przedsiębiorstw (łańcuch logistyczny)
• system mezologistyczny będący rezultatem pionowej integracji podsystemów metalogistycznych
• system makrologistyczny, będący wyrazem integracji procesów logistycznych w skali całej gospodarki,
• zewnętrzny system logistyczny (międzysystem integrujący procesy logistyczne, między dostawcami i odbiorcami)

We współczesnej gospodarce coraz częściej spotyka się zjawiska internacjonalizacji i globalizacji , które nie omijają logistyki. Problemy logistyczne często ujmowane są w skali kilku państw lub kontynentów. Spotykany termin eurologistyka oznacza projektowanie i tworzenie systemu przemieszczania oraz składowania w skali całego kontynentu europejskiego. Przy zastosowaniu takiego podejścia w stosunku do całego świata lub kilku kontynentów mówimy o logistyce globalnej.

Jeżeli projektuje się systemy logistyczne służące ochronie środowiska, wówczas mamy do czynienie z ekologistyką.¹⁶

W klasyfikacji systemów logistycznych według kryterium funkcjonalnego bierze się pod uwagę sfery działania w przedsiębiorstwie i w skali łańcucha logistycznego. Kierując się tym kryterium złożony system logistyczny można podzielić na cztery podsystemy:¹⁷

• logistykę zaopatrzenia, która obejmuje obszar od dostarczenia dóbr poprzez dostawcę po wydanie materiału do produkcji,
• logistykę produkcji w której surowce, materiały pomocnicze i zakupione części przepływają z magazynu zaopatrzenia do miejsc przetwarzania, a następnie do magazynu zbytu,
• logistykę dystrybucji, w której następuje przepływ dóbr z magazynu wyrobów gotowych do klientów na rynku,
• logistyka utylizacji (recykling), to strumień przepływający w kierunku odwrotnym od klientów do dostawców, który składa się z towarów i materiałów uszkodzonych, z określonych względów niewłaściwy , a także opakowań zwrotnych, odzyskanych surowców wtórnych itp.

Logistykę zaopatrzenia i logistykę produkcji określa się łącznie mianem logistyki materiałowej, natomiast logistykę zaopatrzenia i logistykę dystrybucji czyli podsystemów mających swoje źródła na rynku, określane są nazwą logistyki marketingowej.

System logistyczny przedsiębiorstw w przekroju funkcjonalnym przedstawia Rys.2.

P.Blaik w artykule „Logistyka a zarządzanie przedsiębiorstwem” rozszerza system logistyczny przedsiębiorstwa o piąty podsystem jakim jest logistyka w sferze inwencji (pomysłów) i transformacji idei w koncepcję produktu.

Jest to sfera poprzedzająca wcześniej wymienione cztery podsystemy, stanowiące tzw. „logistyczne przedpola marketingowe” będące istotnym źródłem nowych potencjałów i efektów logistycznych. Ten podsystem stanowi niejako nowy wariant logistyki w sferze informacji. Podstawowym zadaniem tego podsystemu jest gromadzenie niezbędnych informacji logistycznych tj. informacji szczególnie istotnych dla długofalowego inicjowania i rozwoju właściwych produktów i procesów odpowiadających kryteriom rynkowym.¹⁸

Rysunek nr 3 przedstawia ogólną strukturę systemu logistycznego.

Doświadczenia w skali światowej oraz najnowsza literatura wskazują na rosnącą potrzebę systemowego traktowania i kształtowania procesów logistycznych w aspektach koordynacyjnych i integracyjnych w ramach całego systemu logistycznego przedsiębiorstwa i określonego układu rynkowego.

Systemowa koncepcja logistyki sprowadza się do racjonalizacji działań przedsiębiorstwa i jego partnerów w obszarze fizycznego obiegu towarów, jego informacyjnych uwarunkowań tj. racjonalnego kształtowania struktury czynności i kosztów logistycznych oraz odpowiedniego poziomu a także jakości świadczonych usług w ramach całego łańcucha logistycznego. W powyższym sensie proces ten można traktować jako określoną orientację zarządzania w skali przedsiębiorstwa, zmierzającą do podejmowania coraz bardziej racjonalnych decyzji co do zaangażowanych środków i przedsięwzięć oraz sposobu realizacji celów (efektów logistycznych). Znajduje to wyraz w ewolucji i przewartościowaniu rozumienia logistyki od podejścia operacyjno – funkcjonalnego, nastawionego na planowanie i sterowanie poszczególnymi zadaniami i czynnościami logistycznymi poprzez strategiczne zarządzanie procesami i systemami logistycznymi w kierunku systemowej koncepcji logistycznie zorientowanego zarządzania przedsiębiorstwem. Orientacja na procesy w zarządzaniu przedsiębiorstwem wydaje się nabierać szczególnego znaczenia w świetle rosnących w ten sposób możliwości osiągnięci większej aktywności i przejrzystości działania, lepszego w sensie długofalowym rozpoznania preferencji klientów i ich efektywniejszego zaspakajania, stymulowania wzrostu wielowymiarowych efektów strategicznych i synergicznych.¹⁹

Wspomniana powyżej istota podejścia systemowego do procesów logistycznych polega na tym, iż ponad znaczenie poszczególnych elementów systemów przedkłada się wzajemne zależności między tymi elementami. W systemie logistycznym należy unikać suboptymalizacji, która pojawia się w momencie oceniania poszczególnych czynności logistycznych wg odrębnych kryteriów. Konieczne jest również globalne ujęcie kosztów funkcjonowania systemu logistycznego oraz uwzględnienie jakości obsługi klienta. W systemie logistycznym obowiązuje zasada analizy tzw. kosztu całkowitego, zakładająca łączne rozpatrywanie całych procesów logistycznych a nie ich poszczególnych części. Jednak sam poziom kosztów logistyki nie świadczy o sprawności tego systemu, jeżeli nie porównamy tego kosztu z ilościom nie zrealizowanych zamówień. Akceptowany przez klientów poziom obsługo decyduje o wielkości produkcji i gotowości systemu logistycznego do spełnienia jego zadań. Koszty logistyki zwiększają się proporcjonalnie do oferowanego poziomu obsługi a więc ustalenie odpowiednich standardów jakości obsługi klienta wpływa na wielkość kosztów systemu wspierającego żądany poziom. Ustalenie wysokich wymagań w zakresie obsługi klienta może spowodować ogromne zwiększenie kosztów logistyki. Optymalizacja funkcjonowania systemu logistycznego wiąże się zatem z koniecznością kompromisu pomiędzy dążeniem do obniżania kosztów, a koniecznością stałej poprawy obsługi klientów.

Praktyczną konsekwencją podejścia systemowego jest zwrócenie szczególnej uwagi na miejsca styku pomiędzy funkcjami przedsiębiorstwa. Właśnie tam najczęściej powstają opóźnienia, nadmiar zapasów albo rozbieżności informacyjne. Zakupy mogą dążyć do dużych partii ze względu na warunki cenowe, produkcja do długich serii, a sprzedaż do szerokiej dostępności asortymentu. Każdy z tych celów ma własne uzasadnienie, lecz dopiero ocena ich łącznego wpływu na przepływ pozwala stwierdzić, czy rozwiązanie jest korzystne dla całego systemu.

Systemowa koncepcja logistyki wymaga więc stosowania wspólnych kryteriów oceny. Jeżeli magazyn jest rozliczany wyłącznie z kosztu składowania, może ograniczać zapasy w sposób zwiększający ryzyko braków. Jeżeli transport ocenia się tylko według kosztu przewozu, może preferować rozwiązania pogarszające terminowość. Z tego względu mierniki powinny uwzględniać jednocześnie koszt całkowity, czas przepływu, poziom zapasów i jakość obsługi. Dopiero taki zestaw pozwala ograniczać suboptymalizację.

Granice systemu logistycznego również nie powinny być wyznaczane zbyt wąsko. Decyzje przedsiębiorstwa są uzależnione od dostawców, przewoźników, pośredników i odbiorców, dlatego część problemów można rozwiązać skuteczniej poprzez współpracę niż przez działania wewnętrzne. Uzgodnienie harmonogramów, standardów informacji czy zasad uzupełniania zapasu może przynieść efekt większy niż doskonalenie pojedynczej czynności. Na tym polega znaczenie synergii w logistyce - wartość powstaje dzięki powiązaniu elementów, a nie tylko dzięki poprawie każdego z nich osobno.

Takie ujęcie zmienia także sposób podejmowania decyzji. Zamiast pytać wyłącznie, jak obniżyć koszt danej czynności, należy sprawdzić, jaki skutek zmiana wywoła w pozostałych elementach systemu i dla odbiorcy końcowego. Systemowe myślenie wymaga zatem analizowania zależności przyczynowo-skutkowych oraz uwzględniania efektów, które pojawiają się poza granicą jednego działu.

Przypisy

11. Milewski D., Logistyka – podejście systemowe czyli całościowe, „Gospodarka Materiałowa i Logistyka” 1998 nr 9 , str.193 ↩
12. Abt S., Woźniak H. „Podstawy logistyki” Uniwersytet Gdański, Gdańska 1993 ↩
13. Blaik P., „Logistyka. Koncepcja zintegrowanego zarządzania przedsiębiorstwem” PWE, Warszawa 1999 ↩
14. Abt S., Woźniak H., „Podstawy logistyki” Uniwersytet Gdański, Gdańsk 1993 ↩
15. Blaik P., „Logistyka. Koncepcja zintegrowanego zarządzania przedsiębiorstwa” PWE , Warszawa 1999 ↩
16. Ciesielski M. , „Logistyka w strategiach firm” PWN, Warszawa – Poznań , 1999 ↩
17. Abt S., Woźniak H., „Podstawy logistyki”, Uniwersytet Gdański, Gdańska 1993 ↩
18. Bleik P. , „Logistyka a zarządzanie przedsiębiorstwem. Nowe kierunki w zarządzaniu przedsiębiorstwem – koncepcje rozwojowe” , Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Praca Naukowa nr 784, Wrocław 1998 ↩
19. Bleik P. , „Logistyka a zarządzanie przedsiębiorstwem. Nowe kierunki w zarządzaniu przedsiębiorstwem – koncepcje rozwojowe” , Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Praca Naukowa nr 784, Wrocław 1998 ↩